Italiaanse Vino Novello: alles over de eerste wijn van het jaar

Amper enkele weken na de druivenoogst staat hij al in uw glas. Maak kennis met de jonge wijn die geen tijd heeft om te wachten.

30 oktober, 0.01 uur: het startschot

De Vino Novello is de Italiaanse “nieuwe wijn”: een rode wijn gemaakt van de druiven van de oogst die net achter de rug is, en al enkele weken later te koop. De spelregels liggen wettelijk vast. Een eerste decreet uit 1989 legde de basis, in 2012 werd het geactualiseerd, en een Novello mag pas vanaf 30 oktober om 0.01 uur verkocht worden. Vóór 2012 was dat 6 november.

De wijn moet vóór 31 december van het oogstjaar gebotteld zijn, minstens 11 % vol. alcohol bevatten en afkomstig zijn uit een DOC- of IGT-gebied (Italiaanse kwaliteitslabels voor respectievelijk een beschermde oorsprongsbenaming en een beschermde geografische aanduiding). Nog een bijzonderheid: een deel van de wijn, volgens de huidige wetgeving minstens 40 %, moet gemaakt zijn via een heel specifieke techniek, de koolzuurmaceratie. Die geeft de Novello zijn typische karakter.

Waarom zoveel feest rond zo’n jonge wijn?

In de wijnwereld draait doorgaans alles om geduld: een grote rode wijn laat u jaren rijpen voor u hem ontkurkt. De Novello is de uitzondering, een feestelijk eerbetoon aan de oogst. In heel Italië vinden vanaf de eerste week van november Novello-feesten plaats, sommige wijndomeinen zetten hun deuren open om hun wijnen en seizoensproducten te laten proeven, en sinds 2000 promoot het Istituto del Vino Novello deze wijnstijl.

Die gezelligheid verklaart grotendeels het succes: de Novello schrikt niet af. U drinkt hem zonder veel vragen, en hij nodigt uit om over wijn te praten in plaats van hem te ontleden. Voor beginners is het een ideale kennismaking met Italiaanse wijn; voor kenners een leuke terugkeer naar de essentie: het fruit.

Blijft de timing: de druiven werden enkele weken eerder geplukt, de gisting gebeurde in de kuip en er moest snel gebotteld worden om 30 oktober te halen. Het resultaat is een wijn die sterk getekend is door zijn jaargang en het oogstjaar heel eerlijk weerspiegelt.

In de gesloten kuip: koolzuurmaceratie

Bij een klassieke wijnbereiding worden de druiven geplet en gist het sap samen met de schillen. Hier gebeurt bijna het omgekeerde: de volledige, intacte trossen gaan in een hermetisch afgesloten kuip die gevuld is met koolzuurgas (CO₂). Zonder zuurstof start de gisting binnenin de druiven zelf (dat is de koolzuurmaceratie, in het Frans macération carbonique). Zo komen er veel kleur en aroma’s vrij, maar heel weinig tannines (de stoffen die een wijn stroef en droog in de mond maken).

Een concreet voorbeeld: de Novello van het huis Velenosi, in de Marche. Na verzadiging met CO₂ blijven de hele trossen 7 tot 14 dagen in een gesloten kuip op ongeveer 30 °C. Daarna gist de wijn verder in de kuip voor hij gebotteld wordt. De rest van een Novello (tot 60 %) mag op traditionele wijze gevinifieerd worden.

Novello of Beaujolais nouveau?

De Franse neef is de bekendste: de Beaujolais nouveau, uitsluitend gemaakt van de druif Gamay en te koop vanaf de derde donderdag van november. Italië heeft dus enkele dagen voorsprong.

Het echte verschil zit in de diversiteit. Waar de Beaujolais maar één druivenras kent, kan de Novello gemaakt worden van tal van inheemse blauwe druiven: Sangiovese in Toscane, Barbera in Piëmont, Nero d’Avola op Sicilië, Cannonau op Sardinië, Montepulciano of Aglianico, en nog veel meer. Elke regio levert dus haar eigen versie. Apulië alleen al telt negen DOC’s en zes IGT’s die deze stijl toelaten.

In het glas: fruit, frisheid en weinig tannines

Een Novello zoekt geen complexiteit en is niet gemaakt om te bewaren. U herkent hem aan zijn helderrode tot robijnrode kleur, zijn aroma’s van rood fruit en bosvruchten, zijn soepele smaak en zijn heel discrete tannines. Het is een jonge wijn om te drinken in de maanden na de oogst: bewaren voor een speciale gelegenheid heeft geen zin.

Ter illustratie: de productfiche van de Velenosi vermeldt een neus van aardbei en framboos, een frisse, levendige smaak en een zachte afdronk. Schenk hem op 16 tot 18 °C, dus lichtjes gekoeld: zo komt zijn sappige kant nog beter tot zijn recht.

Uw Novello goed kiezen en schenken

De eerste reflex: kijk naar de jaargang. Een Novello drinkt u in het jaar van de oogst, want zijn frisheid is zijn grootste troef. Idealiter geniet u ervan binnen de eerste 6 tot 12 maanden. In tegenstelling tot een Chianti Classico Riserva of een Barolo heeft hij niet de structuur om te rijpen, en dat is ook niet de bedoeling.

Kijk vervolgens naar het etiket: de vermelding novello (of vino novello), de appellatie of geografische aanduiding en het alcoholpercentage. Het wettelijke minimum is 11 % vol.; de Velenosi uit ons assortiment haalt 13,5 %. Bewaar de fles koel, schenk hem lichtjes gekoeld en giet hem niet in een karaf: het draait net om zijn levendigheid.

Durf ten slotte te vergelijken. Twee Novelli uit verschillende regio’s naast elkaar proeven, toont beter dan elke uitleg de invloed van druif en klimaat: een rode wijn uit de Marche op basis van Montepulciano en Lacrima smaakt helemaal anders dan een Novello uit Veneto of Sardinië.

Aan tafel: charcuterie, kastanjes en Sint-Maarten

Door zijn frisheid en zachte tannines is de Novello een bijzonder makkelijke tafelwijn. Voor de Velenosi noemt de fiche charcuterie, pasta, risotto, kaas, stevige landelijke gerechten en geroosterde kastanjes: een wijn-spijscombinatie die in november perfect valt.

Dan is er ook de traditie: in Italië markeert Sint-Maarten (11 november) het moment waarop de most wijn wordt, en rond die datum vinden heel wat Novello-feesten plaats. Een goed excuus om met vrienden een fles open te trekken, zonder poespas.

Onze selectie

Een Novello om meteen van te genieten, en drie soepele, fruitige rode wijnen om het plezier de hele herfst te laten duren.

• Fresco di vendemmia, Novello (Velenosi, Marche): Montepulciano en Lacrima, 13,5 % vol.
• Dolcetto d’Alba (Piëmont): een vlot drinkbare rode wijn uit Piëmont, helemaal in de geest van een dagelijkse wijn.
• Storica Montepulciano d’Abruzzo (Abruzzo): de druif Montepulciano, ook terug te vinden in de Novello uit de Marche, in een klassieke wijn.
• Assolo Reggiano Lambrusco Secco (Emilia-Romagna): een frisse, licht parelende rode wijn, perfect bij charcuterie.