Chianti Classico: Classico, Riserva of Gran Selezione?

Drie vermeldingen, één zwarte haan. In het winkelrek kunnen twee flessen Chianti Classico twaalf of dertig maanden rijping achter zich hebben, 80 % of 100 % Sangiovese — de typische Toscaanse druif — in het glas, en meer dan tien euro verschil aan de kassa. Classico, Riserva, Gran Selezione: dit is wat elke vermelding werkelijk oplegt, en welke u opent naargelang de gelegenheid.

"Chianti" en "Chianti Classico" zijn niet hetzelfde

De meest gemaakte vergissing in het Toscaanse rek: Chianti en Chianti Classico zijn twee verschillende benamingen. Chianti Classico DOCG staat voor het historische hart tussen Firenze en Siena, het gebied dat groothertog Cosimo III de' Medici op 24 september 1716 per edict afbakende. Daarmee is het een van de eerste herkomstbenamingen uit de moderne tijd, drie eeuwen voor onze huidige etiketten.

Daarna volgde een lange administratieve strijd. De naam "Chianti Classico" duikt in 1932 officieel op om dat historische gebied te onderscheiden, Chianti wordt DOC in 1967 en DOCG (Denominazione di Origine Controllata e Garantita, de hoogste trap van de Italiaanse hiërarchie) in 1984. Pas in 1996 wordt Chianti Classico erkend als zelfstandige DOCG, en niet langer als subzone van Chianti. Diezelfde hervorming maakt voor het eerst wijnen van 100 % Sangiovese mogelijk.

Het visuele kenmerk is de gallo nero, de zwarte haan. Het Consorzio, in 1924 opgericht in Radda in Chianti en het eerste consortium uit de Italiaanse wijngeschiedenis, koos dat symbool meteen bij de start. Sinds 2005 prijkt het op de halsband van elke fles van de benaming. Geen zwarte haan, geen Chianti Classico.

De schaal blijft menselijk: ongeveer 7.000 hectare is geschikt voor Chianti Classico DOCG, goed voor 35 tot 38 miljoen flessen per jaar in het decennium 2013-2022, verspreid over meer dan 160 landen.

Classico: de basis van de benaming, niet het goedkope werk

Het lastenboek schrijft 80 tot 100 % Sangiovese voor. De resterende 20 % mag komen van andere rode druivenrassen die in Toscane toegelaten zijn: streekeigen rassen als Canaiolo en Colorino, maar ook internationale rassen als merlot en cabernet sauvignon. Weinig mensen weten dat de oogst van 2005 de laatste was waarin witte druiven in de assemblage mochten, terwijl het beroemde "recept" van baron Bettino Ricasoli uit 1872 nog een vleugje malvasia bianca voorschreef.

Qua rijping geldt een minimum van 12 maanden, bij minstens 12 % alcohol. De typische stijl: robijnrode kleur, kers en viooltje in de neus, een mooie frisheid die doet verlangen naar de volgende slok, en tannines die aanwezig maar heel aangenaam blijven. Een tafelwijn in de beste betekenis van het woord, klaar om te drinken.

Let wel: een minimum is geen gemiddelde. Veel producenten gaan een flink stuk verder, en je vindt Classico's met 90 % sangiovese aan de prijs van een instapwijn.

Riserva: twee jaar geduld

Voor de Riserva gelden exact dezelfde assemblageregels als voor de Classico. Het verschil zit elders: minstens 24 maanden rijping, waarvan ten minste 3 maanden op fles, en minimaal 12,5 % alcohol.

In de praktijk verandert die tijdsvereiste de rekening van het domein. Twee jaar stilstaande voorraad plan je: daarvoor kiest men doorgaans de best gelegen percelen en de meest geconcentreerde druiven, en de houtopvoeding duurt langer. Dat merk je in het glas: meer stof, tonen van specerijen, leer en cacao bovenop het fruit, en een duidelijk beter bewaarpotentieel.

Toch even eerlijk: Riserva is een regel over tijd, geen kwaliteitsmedaille. Een zorgvuldig gemaakte Classico van een sterk domein gaat vlot voorbij een lauwe Riserva. De naam van de producent zegt minstens even veel als de vermelding op het etiket.

Gran Selezione: de top, en een kanteling in 2027

De Gran Selezione bestaat sinds 2014 en was de eerste keer dat de Italiaanse wijnwetgeving een trap boven een Riserva toevoegde. Ze vraagt minstens 30 maanden rijping (waarvan 3 maanden op fles) en minimaal 13 % alcohol, maar haar echte eigenheid ligt elders: de druiven moeten uitsluitend van de eigen wijngaarden van het domein komen, in eigendom of in direct beheer. Druiven aankopen mag niet. Volgens het Consorzio gaat het om ongeveer 5 % van de productie van de benaming.

En daar wordt 2027 interessant. Het ministerieel besluit van 22 juni 2023 verstrengt de regels voor Gran Selezione: 90 tot 100 % sangiovese, en voor de resterende 10 % alleen nog inheemse rassen (canaiolo, colorino, ciliegiolo, mammolo, pugnitello, malvasia nera, foglia tonda, sanforte). Merlot en cabernet verdwijnen dus uit de top van de piramide. Belangrijke nuance die je zelden leest: die regels gelden pas vanaf de vijfde oogst na het besluit, dus vanaf de jaargang 2027. Een Gran Selezione die je vandaag koopt, mag nog altijd volgens de oude 80 %-regel geassembleerd zijn.

Tweede werf: de unità geografiche aggiuntive (UGA), elf afgebakende zones binnen de benaming — Castellina, Castelnuovo Berardenga, Gaiole, Greve, Lamole, Montefioralle, Panzano, Radda, San Casciano, San Donato in Poggio en Vagliagli. Alleen Gran Selezione mag ze op het etiket vermelden. Voor de nieuwsgierige liefhebber is dat het begin van een lezing per plek, zoals in de Bourgogne, in een benaming die tot nu vooral per domein gelezen werd.

Welke kies je dan?

Voor een weekdagmaaltijd, pasta met tomaat, pizza of een plank charcuterie doet een Classico op 16 à 18 °C precies wat ze moet doen: haar frisheid tilt het gerecht op in plaats van het te overstemmen.

Bij gebraad, een gegrilde entrecote of een goed gerijpte pecorino ga je naar de Riserva: een half uur voordien openen, eventueel decanteren.

De Gran Selezione houd je voor een gelegenheid of voor de kelder. Geef haar een uur lucht, een ruim glas en vlees dat ertegen kan. Dezelfde heuvels zagen trouwens ook de Super Toscanen ontstaan, deels uit verzet tegen de regels van de benaming. Dat is een ander verhaal, dat we vertellen in ons artikel over Tignanello.

Wil je de drie niveaus naast elkaar vergelijken? Ons volledige aanbod staat samen op de pagina Chianti Classico.

Onze selectie

Vier flessen om de piramide van onder naar boven te doorlopen.

• Chianti Classico Geografico
  De Classico in haar meest leesbare vorm: 90 % Sangiovese, 10 % Canaiolo, tien maanden hout. Het ideale startpunt om te begrijpen wat de benaming zonder opsmuk geeft.
• Pèppoli Chianti Classico Antinori
  Het bewijs dat een Classico ambitieus kan zijn. Hier sangiovese aangevuld met merlot en syrah: precies het soort assemblage dat Gran Selezione vanaf jaargang 2027 niet meer zal toelaten.
• Villa Antinori Chianti Classico Riserva
  Twee jaar vat voor een referentie-Riserva, sinds 1928 gesigneerd door Antinori. Sangiovese, cabernet sauvignon en merlot, 14 % alcohol: de stap naar het hogere niveau, bij gerechten met karakter.
• Sassello Chianti Classico Gran Selezione BIO, Castello di Verrazzano
  100 % Sangiovese, 30 maanden barriques, bio, bewaarpotentieel geschat op twintig jaar. Een Gran Selezione die vrijwillig al een strenger lastenboek volgt dan het wettelijke minimum.